Kamenorezac Ivanjica – Gajić Granit izrađuje nadgrobne spomenike, poklopne ploče i porodične grobnice za Ivanjicu i sela uz Moravicu, na obroncima Golije i Javora. Kamen se seče, polira i gravira u radionici u Kruševcu, a gotov spomenik dovozimo i montiramo na groblju. Radimo i rekonstrukciju starih spomenika, popravku napuklih ploča i dopisivanje imena. U tekstu su opisani krajputaši i stara obeležja ovog kraja, način na koji se prepoznaje kvalitetan granit, šta se radi sa oštećenim kamenom i koji ukrasi se najčešće biraju, uz pregled mesta u kojima izlazimo na teren.
U Moravičkom i Dragačevskom kraju sačuvani su krajputaši, kameni spomenici podizani pored puteva u čast ljudi koji su poginuli daleko od kuće, najčešće u ratovima. Na njima su uklesani lik pokojnika, oružje, predmeti iz svakodnevnog života i natpisi koji opisuju njegovu sudbinu. Ova obeležja rađena su od lokalnog peščara i krečnjaka, zbog čega su vremenom erodirala i obrasla lišajevima. Danas imaju vrednost kulturnog nasleđa i obnavljaju se pažljivo, bez agresivnog čišćenja i hemijskih sredstava. Mnoge porodice iz ovog kraja i na novim spomenicima vole da zadrže deo te tradicije, kroz klesane motive ili duže natpise o životu preminulog.
Dobar granit ima ujednačen sjaj po celoj površini, bez mutnih mrlja i tragova brušenja koji se vide kada se ploča pogleda pod uglom. Ivice treba da budu ravne i bez okrnjenih delova, a na poleđini ne sme biti vidljivih pukotina. Žile i šare kod šarenih vrsta su prirodne, ali duboke linije koje se osete prstom mogu biti znak oslabljenog mesta. Test sa kapljicom vode pokazuje koliko kamen upija, pošto se kod kvalitetnog granita voda zadržava na površini i ne ostavlja tamnu fleku. Pri izboru vredi pogledati ploču uživo, jer fotografija ne otkriva ove detalje.
Pukotina na spomeniku ne znači uvek da je potreban novi kamen. Tanke površinske napukline, koje ne prolaze kroz celu ploču, mogu se ispuniti smolom u boji kamena i ponovo ispolirati, tako da postanu gotovo nevidljive. Ako je ploča pukla po celoj debljini ili se odvojio deo sa natpisom, lepljenje je samo privremeno rešenje. U tom slučaju izrađuje se nova ploča, a stari tekst se prenosi u istom rasporedu. Pre odluke vredi proveriti i temelj, pošto je pomereno tlo najčešći uzrok pucanja i bez njegove sanacije isti problem se vraća.
Najčešći motivi su krst, grančica masline, ruža, vinova loza i golubica, a mogu se izvesti peskarenjem, laserom ili ručnim klesanjem. Klesani ornament ima dubinu i vidi se iz daljine, dok laserski crtež omogućava sitne detalje poput pejzaža ili crkve. Pored urezanih motiva postavljaju se i bronzane aplikacije, krstovi, slova ili ramovi za slike, koje daju svečan izgled i dobro podnose vremenske uslove. Izbor ukrasa treba uskladiti sa veličinom ploče, zato što previše detalja na malom spomeniku deluje pretrpano.
Izrada nadgrobnih spomenika Ivanjica obuhvata grad i veliki broj sela ove prostrane opštine. Spomenike montiramo u Kušićima, Međurečju, Prilikama, Katićima, Bratljevu, Devićima, Lisi, Osonici, Kovilju i Brezovoj, kao i u Vionici, Radaljevu, Dubravi, Sivčini i Rokcima. Radovi se izvode na gradskom groblju u Ivanjici i na seoskim grobljima u brdima.
Iz Kruševca se do Ivanjice stiže preko Kraljeva i Čačka, a sela su raspoređena duž Moravice i njenih pritoka, sve do padina Golije i Javora. Pojedina naselja udaljena su od grada više desetina kilometara i povezana uskim planinskim putevima. Do grobalja na koja kamion ne može da priđe delovi spomenika se prenose manjim vozilom ili ručno, a montaža se planira u toplijem delu godine, kada su putevi prohodni.
U praksi se može organizovati nadgrobni spomenik Kušići za novu grobnicu, poklopna ploča Prilike za uređenje postojećeg groba ili obnova spomenika Međurečje ako je staro obeležje napuklo ili potamnelo. Montaža se obavlja i u Katićima, Bratljevu, Devićima, Lisi i Osonici, na grobljima pored crkava i po zaseocima.
Cena spomenika Ivanjica zavisi od vrste i kvaliteta granita, dimenzija, broja delova i složenosti ukrasa. Ručno klesani ornamenti i bronzane aplikacije povećavaju iznos, a jednostavan natpis sa bojenim slovima spada u povoljnije varijante. Na ukupan trošak utiču i udaljenost sela, stanje puta i pripremni radovi na groblju. Pre početka izrade naručilac dobija ponudu sa svim stavkama, uz mogućnost da uporedi nekoliko varijanti.
Posle nekoliko godina na suncu, snegu i kiši boja u urezanim slovima bledi, a pozlata tamni. Obnova se radi tako što se slova očiste mekom četkom, osuše i ponovo popune posebnom bojom za kamen ili listićima zlata. Za ovaj posao potrebna je mirna ruka i suvo vreme, jer vlaga sprečava da boja dobro prione. Kvalitetno obnovljen natpis izgleda kao nov, a postupak je znatno jeftiniji od ponovnog graviranja.
