Kamenorezac Nova Varoš – Gajić Granit izrađuje nadgrobne spomenike, poklopne ploče i porodične grobnice za Novu Varoš i sela na Zlataru, oko Zlatarskog jezera i kanjona Uvca. Kamen se obrađuje u radionici u Kruševcu, a gotov spomenik dovozimo i montiramo na groblju, zajedno sa temeljem. Radimo i rekonstrukciju starih spomenika, dopisivanje imena i zamenu dotrajalih ploča. U tekstu su opisani spomenici u rustičnom stilu, razlog iz kog pojedini crni granit posivi, način učvršćivanja visokih obeležja i krstova i uređenje grobnog mesta na kosom terenu, uz spisak mesta u kojima izlazimo na teren.
Sve više ljudi bira spomenik koji podseća na komad stene, sa grubim, ručno obijenim ivicama i samo jednim poliranim poljem za natpis. Ovakav rustični spomenik lepo se uklapa u planinski pejzaž i deluje toplo, bez hladnog sjaja klasičnih modela. Izrađuje se od granita čije se ivice cepaju klinovima ili obrađuju špicom, tako da svaki komad ima jedinstven oblik. Na hrapavom delu kamena ne vide se prašina i tragovi vode, što ga čini praktičnim za groblja koja se ređe obilaze. Natpis i portret ostaju na glatkoj površini, gde su jasno čitljivi.
Pravi crni granit zadržava boju decenijama, ali na tržištu postoje i jeftinije ploče koje su veštački tamnjene bojom ili voskom. Na suncu i kiši takav premaz se ispira, pa kamen posle godinu ili dve dobija sivkaste, neujednačene fleke. Proverava se jednostavno, trljanjem poleđine ili ivice krpom natopljenom acetonom, pošto na tretiranom kamenu krpa pocrni. Kod kvalitetnog materijala boja je ista kroz celu debljinu ploče, a ne samo na površini. Zato je važno znati poreklo granita i kupovati od proverenog kamenoresca.
Visok spomenik ili kameni krst na otvorenom, vetrovitom groblju trpi velike bočne sile, naročito na planinskim prevojima. Zbog toga se uspravni deo ne oslanja samo na lepak, već se sa postoljem spaja ankerima od nerđajućeg čelika. Ankeri se ugrađuju u izbušene rupe i zalivaju posebnom masom, pa spoj ostaje čvrst i kada se tlo lagano pomeri. Postolje mora biti dovoljno široko i teško da nosi visinu, a temelj dublji nego kod niskih modela. Pravilno učvršćen krst ostaje uspravan decenijama, bez naginjanja i opasnosti od pada.
Na grobljima koja se spuštaju niz padinu grobno mesto se često uređuje u vidu malog platoa. Sa donje strane podiže se potporni zid od kamena ili betona obloženog granitom, dok se prilaz rešava sa jednim ili dva stepenika. Oko groba se može postaviti i niska kamena ograda, koja jasno odvaja mesto od staze i zadržava zemlju posle jakih kiša. Stepenici se izrađuju od štokovanog ili plameno obrađenog granita, jer takva površina ne klizi ni po snegu ni po kiši.
Izrada nadgrobnih spomenika Nova Varoš obuhvata grad i sela širom Zlatara i doline Uvca. Spomenike montiramo u Akmačićima, Bistrici, Bukoviku, Draglici, Radijevićima, Komaranima, Štitkovu i Božetićima, kao i u Kokinom Brodu, Jasenovu, Vraneši, Negbini, Rutošima i Radoinji. Radovi se izvode na gradskom groblju i na seoskim grobljima u planinskim zaseocima.
Iz Kruševca se do Nove Varoši stiže preko Kraljeva i Čačka do Požege, zatim preko Zlatibora putem koji vodi ka Prijepolju. Sela oko jezera i duž Uvca povezana su lokalnim putevima, a do pojedinih zaselaka vode makadamski prilazi. Na nadmorskoj visini Zlatara sneg se zadržava dugo, zato se montaža planira od kasnog proleća do jeseni. Delovi spomenika do nepristupačnih grobalja prenose se manjim vozilom ili ručno.
U praksi se može organizovati nadgrobni spomenik Akmačići za novu grobnicu, poklopna ploča Kokin Brod za uređenje postojećeg groba ili obnova spomenika Bistrica ako je staro obeležje napuklo ili nakrivljeno. Montaža se obavlja i u Bukoviku, Draglici, Radijevićima, Komaranima i Štitkovu, bez obzira na udaljenost od grada.
Cena spomenika Nova Varoš zavisi od vrste granita, oblika i obrade, dimenzija i dodatnih radova na grobnom mestu. Rustični modeli i visoki kameni krstovi traže više ručnog rada, a potporni zid, stepenici i ograda na kosom terenu posebne su stavke. Na ukupan trošak utiču i udaljenost sela i pristup vozilom. Pre početka izrade naručilac dobija detaljnu ponudu u kojoj je svaka stavka navedena posebno.
Planinska groblja izložena su jakom vetru, gradu i granama koje padaju sa okolnog drveća. Posle nevremena vredi obići grob i proveriti da li su se pojavile pukotine, okrnjene ivice ili pomereni delovi. Sitna oštećenja poput ogrebotina i manjih okrnjenja mogu se popraviti smolom i ponovnim poliranjem. Ako je uspravni deo pomeren ili nagnut, ne treba ga ispravljati sam, jer spoj sa postoljem može biti oslabljen. Stručna provera tada sprečava da se kamen prevrne i ošteti susedne grobove.
