Kamenorezac Vladičin Han – Gajić Granit radi nadgrobne spomenike, porodične grobnice, poklopne ploče i spomen obeležja za mesta u dolini Južne Morave i okolnim brdima. Kamen se obrađuje u radionici u Kruševcu, a gotov spomenik se doprema na groblje i montira na pripremljen temelj. Pored izrade novih obeležja obavljamo obnovu starih spomenika, dopisivanje imena, ispravljanje nakrivljenih ploča i zamenu oštećenih delova. U nastavku su objašnjene razlike u obradi kamena, izbor debljine ploče, dodaci koji upotpunjuju grobno mesto i način na koji se biraju slike na spomeniku, uz pregled sela u kojima izlazimo na teren.
Isti granit može izgledati potpuno drugačije u zavisnosti od obrade. Poliran granit ima ogledalski sjaj, dubinu boje i najlakše se čisti, zbog čega je najtraženiji za prednju stranu spomenika. Štokovana površina dobija se udaranjem posebnim čekićem sa zupcima, hrapava je, svetlija i ne klizi, pa se koristi za stepenike, bordure i ivice. Plameno obrađen kamen tretira se jakim plamenom koji ljušti tanak sloj i ostavlja prirodnu, zrnastu teksturu. Peskarenje daje mat izgled i često služi za ukrasne detalje, na primer da se ornament ili krst izdvoje od sjajne pozadine. Kombinovanjem ovih tehnika dobija se spomenik koji deluje živo i ima jasno odvojene delove.
Debljina kamena direktno utiče na čvrstinu i trajnost obeležja. Za uspravnu ploču spomenika obično se koristi granit debljine od šest do deset centimetara, a za masivnije modele i više. Poklopne ploče su tanje, ali leže na većoj površini i moraju celom dužinom da naležu na temelj. U suprotnom se pod težinom cveća, sveća i snega lako prelome. Postolje nosi ceo teret uspravnog dela i zato mora biti šire i stabilnije od same ploče. Preterano tanak kamen prvih godina izgleda jednako lepo, međutim kasnije se pokazuje kao najskuplja ušteda, pošto popravka ili zamena koštaju više od kvalitetnog materijala na početku.
Bordure su ivični kameni elementi koji ograđuju grobno mesto i daju mu uredan, jasno omeđen oblik. Mogu se postaviti samostalno, oko zemljanog groba sa cvećem, ili kao okvir ispod pune poklopne ploče. Na grobljima u dolini reke, gde je zemljište vlažnije, preporučuje se da se bordure oslone na betonsku traku, kako ih koreni biljaka i voda ne bi pomerili. Prostor između susednih grobnica može se popločati kamenim pločama ili prekriti šljunkom, čime se smanjuje rast korova i olakšava prilaz po kiši.
Uz sam spomenik porodice najčešće biraju kamenu vazu za cveće, lampu za sveće i posudu za tamjan. Ovi dodaci izrađuju se od istog granita kao i ploča, tako da ceo prostor deluje ujednačeno. Za groblja koja se često obilaze praktična je kamena klupa ili stočić, gde rodbina može da sedne tokom pomena i daća. Kod metalnih delova prednost imaju nerđajući čelik i bronza, pošto obični lim brzo korodira i ostavlja tragove rđe na svetlijem kamenu.
Fotografija preminulog može se na spomenik postaviti na dva načina. Porcelanska slika štampa se u boji, peče na visokoj temperaturi i lepi u udubljenje na kamenu, pa zadržava prirodne tonove lica i odeće. Lasersko graviranje portreta urezuje lik direktno u poliranu površinu i izvodi se u nijansama sive, a trajnost mu je jednaka veku samog granita. Za graviranje je važna kvalitetna fotografija, oštra i dovoljno velika, jer se svaki nedostatak originala vidi i na kamenu. Kod porcelana treba računati na zaštitu od udaraca i krađe, zbog čega se slika ugrađuje u ravni sa pločom ili osigurava metalnim okvirom.
Izrada nadgrobnih spomenika Vladičin Han obuhvata grad i sela sa obe strane Južne Morave. Obeležja izrađujemo i montiramo u Džepu, Prekodolcu, Stublu, Polomu, Lebetu, Kozarnici, Garinju, Kržincu, Mrtvici, Letovištu i Lepenici, kao i u svim delovima samog Vladičinog Hana. Pokriveni su i Kalimanci i Priboj, zajedno sa zaseocima raspoređenim po obroncima.
Iz Kruševca se do Vladičinog Hana stiže auto-putem kroz Grdeličku klisuru, tako da dostava kamena ne zavisi od lokalnih puteva. Džep i Prekodolce nalaze se upravo u toj klisuri, uz reku i prugu, a sela na istočnoj i zapadnoj strani doline povezana su putevima koji se penju u brda. Na grobljima do kojih teretno vozilo ne može da priđe delovi spomenika se prenose ručno ili manjim vozilom, a mesto istovara dogovara se unapred sa naručiocem.
U praksi se može organizovati nadgrobni spomenik Džep za novu grobnicu, poklopna ploča Prekodolce za uređenje postojećeg grobnog mesta ili obnova spomenika Lebet ako je staro obeležje potamnelo i nakrivilo se. Montaža se obavlja i u Stublu, Polomu, Kozarnici, Garinju, Kržincu i Mrtvici, na gradskom groblju i na seoskim grobljima po okolnim brdima.
Cena spomenika Vladičin Han formira se prema vrsti granita, debljini ploča, načinu obrade i broju dodataka poput vaze, lampe ili klupe. Porcelanska slika i laserski portret razlikuju se po ceni, kao i ručno klesan ornament u odnosu na jednostavan natpis. Na iznos utiču i pripremni radovi na groblju, izlivanje temelja, uklanjanje starog obeležja i dostupnost terena. Pre početka izrade naručilac dobija ponudu sa svakom stavkom posebno, kako bi mogao da uporedi varijante i uklopi spomenik u planirani budžet.
Blizina reke i česte magle zadržavaju vlagu na kamenu, a na senovitim mestima brže se javljaju mahovina i zelene naslage. Poliran granit dovoljno je nekoliko puta godišnje oprati mlakom vodom i blagim deterdžentom, zatim obrisati suvom krpom. Mahovina se uklanja plastičnom četkom, nikako metalnom, koja ostavlja ogrebotine. Štokovane i plameno obrađene površine zahtevaju malo više truda, jer se prljavština zadržava u sitnim udubljenjima. Mermeru se preporučuje impregnacija na svake dve do tri godine.
