Kamenorezac Lučani – Gajić Granit izrađuje nadgrobne spomenike, poklopne ploče i porodične grobnice za Lučane, Guču i sela Dragačeva. Kamen se obrađuje u radionici u Kruševcu, a gotov spomenik dovozimo i montiramo na groblju, na pripremljen temelj. Radimo i rekonstrukciju starih spomenika, dopisivanje imena i zamenu oštećenih ploča. U nastavku je opisano kako spomenik nastaje u radionici, koji motivi se biraju da oslikaju zanimanje i ljubavi preminulog, kako uskladiti izbor sa budžetom i po čemu se razlikuju grobna mesta različite veličine, uz spisak mesta u kojima izlazimo na teren.
Izrada počinje sečenjem velikog kamenog bloka ili gotove ploče na tačne mere, dijamantskim testerama koje se hlade vodom. Isečeni delovi se zatim bruse sve finijim diskovima, dok površina ne postane potpuno ravna. Poliranje daje granitu dubinu boje i ogledalski sjaj, a ivice se oblikuju prema izabranom modelu, ravne, zaobljene ili fazonirane. Poslednja faza je graviranje natpisa i portreta, posle čega se slova boje ili pozlaćuju. Svaki deo pre isporuke prolazi kontrolu mera i površine, kako bi se na groblju bez problema uklopio u celinu.
Dragačevo je poznato po trubačima i muzici, pa se na spomenicima ovog kraja često nađe urezana truba, violina ili harmonika kao znak ljubavi preminulog prema muzici. Pored instrumenata biraju se i motivi koji govore o životu, poput traktora, vinograda, lovačkog psa, pčelinjaka ili alata iz zanata kojim se neko bavio. Takvi crteži izvode se laserom, sa puno detalja, ili peskarenjem u jednostavnijoj liniji. Lični motiv čini obeležje prepoznatljivim i čuva uspomenu na ono što je čoveku bilo drago.
Najveći deo cene čine vrsta i debljina kamena, pa vredi znati gde se može uštedeti bez gubitka kvaliteta. Sivi i crvenkasti granit često su povoljniji od crnog visokog sjaja, a jednostavniji oblik sa ravnim ivicama jeftiniji je od modela sa fazonima i zaobljenjima. Bojena slova koštaju manje od pozlate, dok laserski portret spada u skuplje stavke. Na temelju i debljini ploče ne treba štedeti, jer upravo oni određuju koliko će spomenik trajati. Pametno raspoređen budžet daje trajno i lepo obeležje i bez skupih dodataka.
Jednostruko grobno mesto namenjeno je jednoj osobi i zahteva uži spomenik i manju poklopnu ploču. Dvostruko je najčešći izbor za supružnike, sa širim postoljem i spomenikom koji ima dva polja za natpis i portrete. Trojna i veća grobna mesta koriste se za porodične grobnice, gde se ploča radi iz više delova, a spomenik može imati centralni krst ili zajednički natpis sa prezimenom. Pre izrade važno je utvrditi kolika je stvarna širina mesta, pošto se dimenzije razlikuju od groblja do groblja.
Izrada nadgrobnih spomenika Lučani obuhvata varoš, Guču i sva sela opštine. Spomenike montiramo u Guči, Kotraži, Markovici, Pridvorici, Viči, Rogači, Turici, Tijanju i Dučalovićima, kao i u Krstacu, Goračićima, Kaoni, Živici, Zeokama i Negrišorima. Radovi se izvode na gradskim grobljima i na seoskim grobljima po brdima Dragačeva.
Iz Kruševca se do Lučana stiže preko Kraljeva i Čačka, a Guča se nalazi u neposrednoj blizini. Sela Dragačeva raspoređena su po brežuljcima i povezana mrežom lokalnih puteva, od kojih su neki uski i strmi. Na grobljima do kojih kamion ne može da priđe delovi spomenika prenose se manjim vozilom ili ručno, a termin montaže dogovara se unapred sa naručiocem.
U praksi se može organizovati nadgrobni spomenik Guča za novu grobnicu, poklopna ploča Kotraža za uređenje postojećeg groba ili obnova spomenika Markovica kada je staro obeležje nakrivljeno ili potamnelo. Montaža se obavlja i u Pridvorici, Viči, Rogači, Turici i Tijanju, bez obzira na veličinu groblja.
Cena spomenika Lučani zavisi od vrste granita, veličine grobnog mesta, broja delova i izbora ukrasa. Personalizovani crteži, poput instrumenata ili prizora iz života, izvode se prema složenosti, što se odražava na konačan iznos. Na ukupan trošak utiču i pristup groblju i pripremni radovi, kao što su izlivanje temelja ili uklanjanje starog obeležja. Pre početka izrade naručilac dobija ponudu sa svim stavkama posebno navedenim.
Na pomenima se po običaju pale sveće, preliva vino i ostavlja hrana, a ovi tragovi mogu da oštete kamen ako se ne uklone na vreme. Vosak se najpre ostavi da se stvrdne, zatim se pažljivo skine drvenom ili plastičnom lopaticom, a ostatak ukloni toplom vodom. Crno vino i rakija ostavljaju fleke, naročito na mermeru i svetlom granitu, i treba ih oprati čistom vodom još istog dana. Hrana privlači ptice i insekte, zbog čega je bolje odneti je posle obreda.
